Dienbien.gov.vn - Vừa qua, Bộ Văn hóa đã công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm 17 di sản. Trong đó, tỉnh Điện Biên có 2 di sản được công nhận đợt này là Lễ Gạ ma thú của người Hà Nhì, huyện Mường Nhé và Mền loóng phạt ái (Tết hoa mào gà hay còn gọi Tết hoa) của người Cống, tỉnh Điện Biên.

Thiếu nữ dân tộc Cống hái những bó hoa mào gà rực rỡ đi chơi Tết.

Lễ Gạ ma thú (Cúng bản) của người Hà Nhì là loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng, địa điểm xã Sín Thầu, xã Chung Chải, xã Sen Thượng, xã Leng Su Sìn, huyện Mường Nhé. Lễ được tổ chức vào tháng 2 âm lịch hàng năm với mục đích hướng về cội nguồn, biết ơn người đi trước đã có công khai phá, bảo vệ Bản Mường; cúng tạ ơn trời đất, tổ tiên, các đấng siêu nhiên đã phù hộ cho dân bản mạnh khỏe, vạn vật sinh sôi, làm ăn phát triển và cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, các gia đình ấm no, hạnh phúc. Đây là nghi lễ mang đậm nét văn hóa truyền thống, là sản phẩm tinh thần của dân tộc Hà Nhì được giữ gìn, kế thừa qua các thế hệ. Đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, sức mạnh cộng đồng, cùng thờ chung vị thần, có chung mục tiêu đoàn kết vượt khó, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Lễ diễn ra trong 3 ngày. Ngày thứ nhất, buổi sáng, các gia đình trong bản chuẩn bị lễ vật như: Gạo, trứng gà, lợn, gà, đan giỏ đựng trứng, đan túi len đựng trứng nhuộm đỏ làm quà tặng... ngoài ra còn chuẩn bị các vật dụng để tổ chức và thực hành trò chơi dân gian; buổi chiều, dân bản bắt đầu thực hành 6 nghi lễ truyền thống (cúng đầu bản, cổng bản, thần nước, thần rừng, thần gió, thần đất). Ngày thứ 2, buổi sáng, dân bản trung vui chơi tại khoảng sân trống giữa bản, buổi chiều là nghi lễ cúng thần lửa, cúng vong linh; Ngày thứ 3, dân bản tập trung tại khoảng sân trống giữa bản, không phân biệt nam nữ, già trẻ, mọi người đều tham gia các hoạt động vui chơi như: Đánh đu, bập bênh, đu quay, ném còn…tham gia múa hát.

Di sản văn hóa phi vật thể Mền loóng phạt ái (Tết hoa mào gà, Tết hoa) của người Cống, tỉnh Điện Biên thuộc loại hình Lễ hội truyền thống; có địa điểm phân bố tại Bản Púng Bon, bản Huổi Moi, xã Pa Thơm (huyện Điện Biên); bản Nậm Kè, xã Nậm Kè (huyện Mường Nhé); bản Lả Chà, xã Pa Tần (huyện Nậm Pồ).

Thời gian diễn ra Lễ vào tháng 10 âm lịch hàng năm với ý nghĩa góp phần khẳng định quá trình tồn tại, phát triển, hình thành bản sắc văn hóa dân tộc, trong đó có tục thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng đa thần, mang đậm triết lý nhân sinh, không chỉ là lễ tạ ơn các thần linh, tổ tiên đã ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, con người mạnh khỏe, may mắn trong năm qua mà còn cầu mùa, cầu phúc, cầu lộc, cầu an đầu năm mới. Đồng thời khơi dậy tinh thần đoàn kết dân tộc, tính cố kết cộng đồng, góp phần bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống, qua đó giáo dục thế hệ trẻ luôn có ý thức, trách nhiệm với lịch sử, văn hóa của dân tộc mình.

Trước đây "Mền loóng phạt ái" thường được người Cống tổ chức từ 3 đến 4 ngày, nay rút ngắn chỉ còn 2 ngày, 1 đêm, gồm 4 nghi lễ: Lễ cúng chung của cả bản, lễ cúng tổ tiên của mỗi gia đình, lễ cầu phúc cho trẻ nhỏ trong mỗi gia đình, lễ hạ mâm ngày Tết. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống là các hoạt động vui chơi ngày Tết của bà con dân bản.

2 di sản được công nhận đợt này đã nâng số di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của tỉnh Điện Biên lên 8 di sản, cùng với: Nghệ thuật Xòe Thái tỉnh Điện Biên; Tết Nào pê chầu của người Mông đen; Lễ Kin pang then của người Thái trắng; Lễ hội đền Hoàng Công Chất; Kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong trên vải, dệt và thêu trang phục của người Mông hoa; Bun huột nặm (Tết té nước) của người Lào. Việc kiểm kê, nghiên cứu và đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia để gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể./.

Phạm Hà